رئيس سازمان بهزيستی در گفتوگوی تفصيلی با فارس: برنامه سلامت اجتماعی در کشور نداريم خبرگزاری فارس: رئيس سازمان بهزيستی میگويد: اکثر مديران کشور برنامههای کوتاه مدت را به اقدامات بلند مدت و پيشگيرانه ترجيح میدهند، برنامه سلامت اجتماعی در کشور نداريم به همين علت از وضع موجود راضی نيستيم.
ابوالحسن فقيه، رئيس جوان سازمان بهزستی 3 سال است که مديريت اين سازمان را به عهده گرفته است او معتقد است اقدامات بهزيستی در 53 وظيقهای که به عهده دارد رشد کرده است اما چون يک برنامه سلامت اجتماعی مدون در کشور نداريم امکان سنجش کلان برنامهها وجود ندارد.
او خود را يک مدير واقعگرا و نه ايدهآليست میداند اما وضع موجود را رضايت بخش نمیداند، فقيه معتقد است مديران کشور دوست دارند در مدت کوتاه مسئوليتشان حاصل کارشان را ببينند و نشان دهند، به همين علت برنامههای ريشهای و پيشگيرانه را که حاصل آن در بلند مدت به نتيجه میرسد را در اولويت قرار نمیدهند و اين موضوع را يک فرهنگ رايج در مديريت کشور میداند. گفت و گوی ما را با اين مدير جوان بخوانيد. فارس: ارزيابی شما از عملکرد خودتان در سازمان بهزيستی طی 3 سال گذشته چيست. در اين مدت چقدر از برنامههايتان را توانستيد عملی کنيد و چقدر را نتوانستيد؟
فقيه: در مورد سازمان بهزيستی که 53 وظيفه مختلف دارد نمیتوان گفت عملکرد خوب بوده است، ممکن است يک جا خوب عمل شده باشد، جای ديگر بد عمل کرده باشيم، اما در مجموع من کارنامه بهزيستی را قابل قبول میدانم. از نظر برنامهها هم ممکن است من تئوریها و بنيانهای فکری برای خودم داشته باشم اما در حيطه مديريت به شدت واقعگرا هستم، گاهی برخی مديران، يک برنامه ايدهآليستی در ذهنشان دارند و به خاطر آن يک ساختار را به هم میريزند تا به ايده آلشان برسند، بعد نمیتوانند، وضع موجود را هم به هم میريزند، من در عمل بيشتر واقعگرا هستم، بر اساس امکانات موجود و امکانات بالقوه، چون اگر فقط به امکانات موجود بسنده کنيم که کاری نمیشود کرد، حالا اين امکانات اعم از نيروی انسانی، منابع مادی و قانونهاست. اعتقادم اين است که به خيلی از برنامههايمان رسيديم. فارس: به کدامها رسيديد؟
فقيه: سوالات سختی میپرسيد، خوب، ابتدا چالشهای سازمان بهزيستی را درآورديم، بر اساس آن برنامههای کوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت طراحی شد، برنامههای بلند مدت که در راستای برنامههای پنجساله و چشمانداز 20 ساله است که الان نمیتوانيم آنها را ارزيابی کنيم، برنامههای ميان مدت را در حال اجرا هستيم، اما با برنامههای کوتاه مدت توانستيم خيلی از چالشهای بهزيستی را پشت سر بگذاريم. فارس: مثلاً؟
فقيه: مثلاً چالش پشت نوبتیها، واقعاً به خاطر همين مسئله سالها مديران بهزيستی چالش داشتند و پشت نوبتیها هم دچار عسر و حرج بودند، مثلاً بحث بيمه مددجويان بهزيستی يا بحث توزيع مناسب اعتبارات يا بحث فراگير کردن برخی برنامههای سازمان بهزيستی که بود و نبودشان فرقی نداشت، برنامههای خوب فراگير شد، مثلاً برنامههای کنترل آسيبهای اجتماعی قبلاً مرکز مداخله در بحران داشتيم، برخی استانها خودشان مراکز مداخله در بحران داشتند، در 2 استان هم خط 123 اورژانس اجتماعی راهاندازی شده بود، اما اين کار تبديل به برنامه و خط کشوری شد که البته هنوز کامل نشده و هنوز دوران توسعه را طی میکند، يا ملی شدن توزيع اعتبارات، اعتبار مستمریها همه ملی شده است، در گذشته اين اعتبارات استانی بود، در يک استان اگر استاندار نگاه اجتماعی داشت يا مدير بهزيستی رابطه خوبی با استانداری داشت، مستمریها به موقع توزيع میشد اما در بسياری از استانها واقعاً در توزيع مستمریها مشکل داشتيم. دير و زود میشد، که بالاخره امسال توزيع اين اعتبارات متمرکز و ملی شد.
بحث پايش مداوم جمعيت مورد هدف هم هست که طبق آن تا نيمه امسال همه مددجويان بهزيستی حساب الکترونيک خواهند داشت، در تهران 32 هزار کارت الکترونيک برای مددجويان باز شده است، ايجاد بانک اطلاعات که هميشه به خاطر نبود آن از فقدان آمار درست رنج میبرديم هم اقدام ديگر بود. اين بانک اطلاعات اکنون راهاندازی شده است و اطلاعات همه مددجويان به روز در آن هست. اگر اطلاعات همه هم نباشد حداقل اطلاعات معلولان و زنان سرپرست خانوار در آن کامل و بروز است. فارس: مردم و رسانهها هم به اين بانک اطلاعات دسترسی دارند؟
فقيه: نه، اين بانک اطلاعات شامل اسم و آدرس و اسرار مددجويان است. نمیشود اطلاعات آن را در اختيار همه قرار داد، اين بانک شامل اطلاعات همه افراد تحت پوشش، پشت نوبتی و همه کسانی که از سازمان بهزيستی خدمات موردی گرفتهاند، است اما چون اين اطلاعات شامل اسرار مددجويان است، فقط در داخل سازمان قابل استفاده است. فارس: اين بانک اطلاعاتی چند رکورد و اسم ثبت شده دارد؟
فقيه: 2 ميليون و 80 هزار نفر اسم داريم. که شامل افرادی است که از ما خدمات دائم يا موقت میگيرند يا پشت نوبت هستند، خدمات موقت مثل کسی که مدتی در مرکز اجتماع درمان مدار بوده و ترخيص شده، پشت نوبت هم شامل کسانی که پرونده تشکيل دادهاند و در انتطار خدمت هستند، از اين تعداد يک ميليون و 310 هزار و 701 نفر گيرنده دائم خدمات بهزيستی هستند، 370 هزار و 510 نفر خدمات موقت از بهزيستی گرفتهاند و 399 هزار و 45 نفر نيز پشت نوبت خدمات بهزيستی هستند که اميدواريم امسال همه آنها تحت پوشش قرار بگيرند.
خوب اينها چالشهای کوتاه مدت بهزيستی بود که يکی يکی داريم آنها را پشت سر میگذاريم، ما بحثی داريم که معلولان وارد جامعه شوند، اين کار به عوامل متعددی مربوط است. بايد به نيازهای عالی معلولان توجه کنيم، مثل تقدير از ورزشکان معلول، تمام کسانی که مدال کشوری يا جهانی داشتند امسال برای اولين بار تقدير شدند و ما به عنوان يک سازمان تخصصی از آنها تقدير کرديم زيرا معتقديم اين کار موجب افزايش انگيزه حضور آنها در ميادين ورزشی و جامعه میشود. فارس: چه برنامههايی داشتيد که نتوانستيد، عملی کنيد؟
فقيه: کاری که تا حالا نتوانستيم عملی کنيم، اصلاح چارت سازمانی است که سلسله مراتب دارد و بالاخره موفق نبوديم. فارس: چه برنامهای داشتيد؟
فقيه: چارت فعلی ما در ستاد الان بر اساس خدمات سازمان بهزيستی است، مثلاً دفتر مهدهای کودک، دفتر آسيبهای اجتماعی، دفتر جسمی حرکتی، انگار که ما در ستاد مراجعه کننده داريم، اين چارت برای ستاد بهزيستی جواب نمیدهد، برای ادارات کل و شهرستانهاست که خدمت رسانی میکنند، چارت ستاد بهزيستی بايد چارت سياستگذاری، برنامهريزی و نظارتی باشد، برای آن طراحی کردهايم اما هنوز نتوانستيم تصويب کنيم، بايد بفرستيم برای معاونت برنامهريزی دولت، فرستاديم اما يکباره قانون مديريت کشوری آمد، دوباره برگشت خورد و فرآيندها طول کشيد، هنوز اين موضوع را دنبال میکنيم و اميدواريم تا زمانی که هستيم اين کار را به نتيجه برسانيم. فارس: اين در حوزه اداری است، در حوزه خدمت رسانی به مردم چه برنامه عملی نشده، داريد به خصوص که سازمان بهزيستی جزء معدود سازمانهايی است که متولی سلامت اجتماعی جامعه است؟
فقيه: قطعاً در اين زمينه ما از وضع موجود راضی نيستيم و میخواهيم هم از لحاظ کيفی و هم کمی خدمات به مردم را گسترش دهيم، الآن مناطقی در کشور هستند که از خدمات بهزيستی محروم هستند. فارس: چند درصد کشور اين طور هستند؟
فقيه: من درصد نگرفتهام، مثلاً جنوب کرمان اين طور است، سال گذشته ما مراجعه کرديم، جاهايی بود که خيلی محروميت بود، تلاش کرديم که خدمات را به اين جور جاها ببريم، اين کار باعث شد ستاد راهبردی رياست جمهوری هم برای چنين مناطقی تشکيل شود، در يکسال گذشته فقط در مناطق کپرنشين، 201 روستا مهد زديم، اين کار در آينده زندگی يک بچه تاثير گذار است، کلينيک مددکاری اجتماعی، کلينيک ترک اعتياد برای آنها زديم، اداره بهزيستی زديم. فارس: در کل کشور چقدر نقاط کور داريد؟
فقيه: ما استانها را ملزم به شناسايی اين نقاط کرديم، يک سيستم اداری داشتيم که چون مشکلات اعتباری داشت، حتی توان پوشش مناسب افراد شناسايی شده را هم نداشت، چه برسد به اينکه سراغ مناطق دور افتاده کپرنشين برود که تحت پوشش نبودند. شايد حق هم داشتند چون اعتبارات کفاف افراد مراجعه کننده را هم نمیداد، الان احساس میکنيم. ما بايد سراغ افرادی که نيازمند هستند، برويم، اعتقاد ما اين است که در کنار آب و برق، خدمات اجتماعی هم بايد به روستاها برود تا جلوی مهاجرت به شهر گرفته شود. فارس: از مجموع 66 هزار روستای کشور، چند درصد تحت پوشش بهزيستی هستند؟
فقيه: فکر میکنم آمار روستاها کمتر باشد. فارس: اين آماری است که وزارت بهداشت اعلام کرده که از اين تعداد در 17 هزار روستا خانه بهداشت هست؟
فقيه: قبلاً خدمات بهزيستی در روستاها ميل به صفر داشت و هيچ خدمتی ارائه نمیشد، الان حدود 6 هزار و 640 روستا مهد داريم و حدود 1200 مجتمع خدمات بهزيستی در روستاها ايجاد شده است که هر يک از آنها روستاهای کوچکتر اطراف را هم پوشش میدهند، مجتمعهای بهزيستی در روستاها همه خدمات بهزيستی را ارائه میکنند، من فکر میکنم بالای 10هزار روستا اکنون از خدمات بهزيستی برخوردارند، ضمن اينکه طرح خدمات توانبخشی مبتنی بر جامعه معلولان نيز که با آموزش خانوادههای معلولان در مورد شيوه نگهداری آنان همراه است حدود 45 درصد جمعيت روستايی را پوشش میدهد و اين در حالی است که ما تازه وارد اين عرصه شدهايم و قبلاً تقريباً بهزيستی هيچ خدمتی در روستاها نداشت.
ما الآن ستاد روستايی تشکيل داديم تا معاونتها را ترغيب کند خدمات را به روستاها ببرد. در بحث حاشيه شهرها هم وارد شدهايم در اين حوزه برای کار بهزيستی و ارائه خدمات اجتماعی به مردم بسيار ظرفيت وجود دارد. الآن قرار شده بهزيستی در هر استان يک منطقه آسيبخيز را شناسايی کند و آنجا را ساماندهی کند. فارس: 320 منطقه آسيبخيز شناسايی شده بود؟
فقيه: اين آمار بعداً به 360 محله و منطقه آسيبزا افزايش يافت که اکنون در 25 منطقه آن پايگاه خدمات اجتماعی راهاندازی شده است، قرار بر اين شده که در هر استان حداقل يک منطقه آسيبزا تحت پوشش قرار گيرد و در آن پايگاه خدمات اجتماعی راهاندازی شود. در جاهايی که بهزيستی برای اولين بار وارد شده است مردم استقبال خوبی کردهاند، بعضی جاها خود من برای افتتاح رفتم، مثلاً در جايی که مهد کودک روستايی افتتاح شده بود. کسی باور نمی کرد، مردم بچهشان را به مهد کودک بسپارند اما توی آن مهد کودک 120 کودک پذيرش شد و الان جا ندارد به همين علت درخواست ايجاد مهد کودک دوم را دادهاند.
مهدهای کودک اکثراً خصوصی هستند، کسی که میخواهد مهد کودک بزند، به مناطق روستايی يا محروم نمیرود، چون مردم پول ندارند ماهی 20 هزار يا 30 هزار تومان بپردازند. ندارند که بدهند. ما ديديم هيچ راهی نيست جز اينکه برای ايجاد مهد کودک در چنين مناطقی يارانه بدهيم. فارس: چقدر يارانه میدهيد؟
فقيه: الان 40 هزار کودک مناطق محروم و آسيبخيز با يارانه سازمان بهزيستی به مهد کودک میروند، در مجموع 4 ميليارد تومان برای اين کار در سال هزينه میشود، مهدهايی که در مناطق حاشيه شهرها داير میشوند، خصوصی هستند. اما پول بچهها را بهزيستی میدهد، اين سياست ما بود که خدمت را به جاهايی ببريم که مردم آن نيازمندتر هستند. اين هم جزء طرحهای جديد بود که عدهای هم مقاومت میکردند که چرا بهزيستی برای مهد کودکها يارانه بدهد. اما ما به اين برنامه و اثربخشی آن اعتقاد داريم و در آينده گسترش میيابد. حالا حالا در اين زمينه کار داريم. فارس: اين آمارهايی که شما اعلام میکنيد، نشانه رشد خدمات در بخشهای مختلف است اما يک شاخص ديگری وجود دارد به نام توسعه که يک شاخص کلیتر است و حاصل يک نگاه کلان و همه جانبه است، در حوزه سلامت اجتماعی که وظيفه سازمان بهزيستی است آيا ما شاهد توسعه هستيم؟
فقيه: در بحث سلامت اجتماعی فقط عملکرد سازمان بهزيستی مطرح نيست، خيلی سازمانها در اين حوزه موثرند، همه را بايد ببينيم و بعد بتوانيم بگوئيم سطح سلامت اجتماعی در کشور بالا رفته است يا نه. شاخصهای آن بايد تعريف شود و نسبت به گذشته مقايسه شود، مثل بانک مرکزی که تورم و ساير شاخصهای اجتماعی را با هم میبيند و در مورد توسعه اقتصادی کشور گزارش میدهد. الان من نمیتوانم بر اساس آمار سازمان بهزيستی در مورد توسعه سلامت اجتماعی در کشور نظر بدهم اما قطعاً سازمان بهزيستی در حوزه مربوط به خودش رشد داشته است. اين غير قابل انکار است اما در کنار آن رشد آسيبهای اجتماعی، رشد معلوليتها همه اينها هم بوده است. خدمات ساير دستگاهها هم البته گسترش پيدا کرده است مثل شهرداری، فرمانداریها، استانداریها آنها خيلی ديد اجتماعی پيدا کردهاند. يکی از وظايفی که سازمان بهزيستی برای خود قائل است اين است که اهميت مسائل اجتماعی را برای ساير دستگاهها نشان دهد اين کار را ديگر نمیتوان به صورت شاخص بيان کرد و جزء آمار آورد. فارس: پس ما شاخصهای سلامت اجتماعی و توسعه در اين بخش را نداريم که شما بر اساس آن بتوانيد وضع موجود را در مقايسه با گذشته اعلام کنيد و گزارش بدهيد.
فقيه: چرا، شاخص داريم ولی اين اندازهگيری هنوز در کشور انجام نشده است، اين کار بيشتر بايد در دانشگاهها و محيطهای علمی انجام شود و جايی بايد باشد که عملکرد همه دستگاههای اجرايی را در حوزه سلامت اجتماعی بررسی کند، همه آمارها را داشته باشد و سال به سال گزارش دهد. در دانشگاه علوم بهزيستی اين موضوع قبلاً در 30 استان بررسی شد و گزارش آن چاپ شده است در سال 87 هم کار آماری جديد در اين دانشگاه شروع شده است. فارس: الان ما برنامه سلامت اجتماعی در کشور نداريم؟
فقيه: برنامه سلامت اجتماعی مدون که اسم آن اين باشد نداريم اما خيلی از برنامههای ما در اين زمينه است، مثل برنامه کشوری پيشگيری و کنترل ايدز که متصدی آن وزارت بهداشت است. ايدز فقط به سلامت جسمی مربوط نمیشود چون يک نفر که به ايدز مبتلا شود جامعه او را طرد میکند، انگ اجتماعی میخورد از محل کارش اخراج میشود چنين برنامههايی وجود دارد اما اينکه برنامهای با اسم و عنوان سلامت اجتماعی باشد نداريم. اما مثلاً برنامه CBR بهزيستی يا همان توانبخشی معلولان مبتنی بر جامعه که با آموزش خانواده آنها همراه است يک برنامه سلامت اجتماعی است. فارس: متولی سلامت اجتماعی در کشور کجاست؟
فقيه: هيچ جا. در قانون اسمی از اين مسئله برده نشده است، يکی از مشکلات ما اين است که متولی خيلی کارها معلوم نيست اما بيشترين خدمات سلامت اجتماعی از طريق سازمان بهزيستی داده میشود. اما جايی که متولی آن را مشخص کرده باشد مثلاً هيئت وزيران، مجلس يا قانون تشکيل يک سازمان باشد هيچ جا مشخص نشده است. فارس:الان چند سازمان در زمينه سلامت اجتماعی دخالت دارند؟
فقيه: اولاً دخيل بودن را با موازی کاری يکی نگيريم، همکاری ارگانها موازی کاری نيست، بعضاً تعامل و همکاری در خيلی کارها لازم است، شايد الان در خيلی جاها موازی کاری داشته باشيم ولی اين طور نيست که بگوئيم مثلاً سازمان بهزيستی متولی سلامت اجتماعی است ديگران حق ندارند دست بزنند و کاری بکنند و بايد کنار بايستند، حالا بهزيستی نه نيروی انتظامی، چنين تعريقی غلط است و همکاری و تعامل بين بخشی لازم است. اينکه الان موازی کاری هست حاصل اجرای نامناسب دستگاههاست.مسائل اجتماعی مثل يک سيکل به هم وصل هستند. فارس: يعنی بايد يک تقسيم کاری در حوزه سلامت اجتماعی داشته باشيم؟
فقيه: دقيقاً. اما در هيچ جای قانون چنين تقسيم بندی وجود ندارد. فقط در مورد کودکان کار آييننامه مصوب دولت داريم که وظيفه را به عهده سازمان بهزيستی گذاشته است. در مورد زنان سرپرست خانوار هم قانونی مصوب مجلس در سال 1371 داريم. ديگر هيچ مصوبهای در حوزه سلامت اجتماعی نداريم و آن تعريف کامل و تقسيم کاری که مورد نظر شماست، نداريم.
البته در بعضی استانها سند کنترل و پيشگيری از آسيبهای اجتماعی آماده شده و سهم هر ارگان در کنترل آسيبهای اجتماعی مشخص شده است. در بعضی استانها به قدری دستگاهها خوب کنار هم کار میکنند که واقعاً مثالزدنی است به خصوص در پايگاههای خدمات اجتماعی مناطق حاشيه شهرها، بعضی استانها خيلی موفق بودهاند و توانستهاند خدمات مختلف دستگاههای مختلف را به صورت متمرکز به مردم ارائه کنند. فارس: نمونه بارز اين موازی کاری در مورد ساماندهی کودکان کار و خيابانی در تهران بود که شهرداری آماده پذيرش مسئوليت آنان بود اما بهزيستی اعلام کرد که شهرداری بايد زير نظر اين سازمان کار کند، حاصل اين کار اين شد که کل کار زمين بماند؟
فقيه: البته نگاه ما نبايد اين باشد که چه کسی کار میکند، مهم اين است که کار مردم انجام شود. اما در مورد کودکان کار ما در سيستم اداری قوانين بالادستی داريم که نمیتوانيم آن را نقض کنيم. در مورد کودکان کار ما آييننامه مصوب دولت را داريم. نمیتوانستيم آن را لغو کنيم. هيچ نهاد پايين دستی نمیتواند مصوبه بالادستی را لغو کند. شهرداری هم اگر امکانات و پول دارد بر اساس اين آييننامه بيايد وارد شود. سهم و وظيفه هر سازمان در اين آييننامه مشخص شده است.ما با هيچ کس اختلاف نداريم. فارس: سازمان بهزيستی متولی 53 خدمت مختلف اجتماعی است، آيا آماری در زمينه ارائه اين خدمات وجود دارد؟
فقيه: بله، آمار همه اين خدمات موجود است، اما در برخی از آنها اگر آمار مطلوب نيست، بايد وضع موجود را با وضع چند سال پيش مقايسه کنيم، مثلاً اينکه اکنون 15درصد روستاهای کشور تحت پوشش خدمات بهزيستی هستند، بايد توجه داشته باشيم که ما از عملکرد صفر و درحالی که بهزيستی هيچ خدمتی در روستاها نداشت کار را تحويل گرفتيم. يا مثلاً سال 84 کل معلولان مستمری بگير بهزيستی 90 هزار نفر بودند الان به به 230 هزار نفر رسيده است به اندازه کل سالهای قبل و بيشتر از آن پوشش داشتهايم اما اينکه پوشش کامل است، نه اين طور نيست.بايد ببينيم چه بوده، چه هست و چه بايد باشد. فارس: چه بايد باشد که معلوم نيست، چون برنامه نداريد.
فقيه: نه، اتفاقاً، برنامه راهبردی سازمان بهزيستی، توسط يک گروه عالی رتبه در اين سازمان در حال تدوين است، همه کارها، چشم انداز، ماموريت، اهداف، برنامههای اجرايی، برنامههای بلند مدت بر اساس چشم انداز20 ساله در آن مشخص میشود.فکر میکنم تا 2 ماه آينده تکميل و اعلام شود. البته 20 ساله ديگر من اينجا نيستم که گزارش بدهم. فارس: خدمات اجتماعی بهزيستی در مقايسه با سازمانهای مشابه کشورهای ديگر، چه جايگاهی دارد؟
فقيه: رتبهبندی جهانی از اين نظر وجود ندارد، چون خيلی از کشورها اساساً سازمانی مشابه بهزيستی ندارند. اما در منطقه مديترانه شرقی جايگاه خوبی داريم و در برخی شاخصها در جايگاه مناسبی قرار داريم. مثلاً در مورد معلوليتها خدماتی که به معلولان ارائه میشود در منطقه مثال زدنی است. خدمات توانبخشی که ما به معلولان میدهيم از خيلی کشورهای اسلامی حتی مالزی هم که جزء کشورهای پيشرفته اسلامی است، بهتر است.
سلامت اجتماعی مثل who يک متولی جهانی ندارد که رتبهبندی کند. به تازگی کميسيون SDH يا عوامل اجتماعی موثر بر سلامت در سازمان بهداشت جهانی تشکيل شده اما اين کميسيون هنوز تازه کار است و مفهوم جديدی است که هنوز ارزيابی جهانی نشده است. البته در مورد CBR يا خدمات توانبخشی مبتنی بر جامعه چون سازمان بهداشت جهانی اين برنامه را اعلام کرده است رتبه بندی جهانی وجود دارد که در منطقه مديترانه شرقی قطعاً ما رتبه اول را داريم. تک تک در مورد برخی شاخصها ارزيابی جهانی وجود دارد که بيشتر در حوزه توانبخشی است. فارس: البته ما هنوز به کنوانسيون جهانی حقوق معلولان نپيوستهايم.
فقيه: پيوستن به کنوانسيون جهانی حقوق معلولان کار خوبی است اما ما جزء 40 کشوری هستيم که برای معلولان قانون داريم و اين کنوانسيون هم چيزی بالاتر از قانون ما نيست. فارس: چرا به کنوانسيون نپيوستيم؟
فقيه: علت آن سيکل طولانی اداری است چون هم دولت بايد تصويب کند و هم مجلس، الآن پيوستن به اين کنوانسيون وارد دستور کار دولت شده است. به نظر میرسد طی يکی دو جلسه آينده در دولت تصويب شود و بعد برای تصويب نهايی به مجلس برود. البته من خودم هم تعجب میکنم که چرا تاکنون پيوستن به اين کنوانسيون اين قدر طول کشيده است، چون ما قانون را داريم که روح آن با کنوانسيون يکی است، هيچ دليلی نداشت اين قدر عقب بمانيم. فارس: عملکرد اجرای قانون جامع حمايت از معلولان را چگونه ارزيابی میکنيد؟
فقيه: اين قانون در سال 83 در مجلس تصويب شد، بيشتر آييننامههای اجرايی آن در سال 84 تصويب شد، اين قانون 8 تا آييننامه داشته است. فارس: يکی از آييننامهها هنوز تصويب نشده است؟
فقيه: بله، آييننامه صندوق فرصتهای شغلی معلولان است که همزمان با ايجاد صندوق مهر امام رضا دچار چالشهايی شد که البته دوباره در مسير تصويب قرار گرفته است. هنوز زمان زيادی از تصويب اين قانون و آييننامههای اجرايی آن نمیگذرد، خيلی از مواد قانون اجرايی شده، همه معلولان بيمه شدهاند، حتی بيمه مکمل هم راه افتاده است، شهريه تحصيلات عالی همه معلولان پرداخته میشود، نگهداری معلولان، امسال اجرايی شده، الان هم تخت کافی برای نگهداری معلولان داريم و هم يارانه آن موجود است، معافيت سربازی خانواده معلولان اجرايی شده، اما بندی که مهم است و اجرايی نشده و به چشم میآيد، مناسب سازی محيط است که به معلول حق دسترسی میدهد، وقتی معلول نتواند از خانهاش بيرون بيايد انگار که کل قانون اجرا نشده است. فارس: در مجموع چند درصد قانون معلولان اجرا شده است؟
فقيه: من فکر میکنم بالای 50 درصد تا 60درصد اين قانون اجرايی شده است. البته اعتبار زيادی برای اجرای آن لازم بود که بخش عمده آن برای مناسب سازی لازم است.30 هزار نقطه برای مناسب سازی شروع شده است. اگر نتوانيم همه آن را هم اجرا کنيم در شهرهای کوچک که اماکن عمومی آن کمتر است با سرعت بيشتری میتوان مناسب سازی را پيش برد. اگر با شهردار و فرماندار اين شهرها هماهنگ شود عملکرد اين قسمت هم بهتر میشود. فارس: قرار بود آييننامه ساماندهی آسيبهای اجتماعی تدوين شود، چه کار کرديد؟
فقيه: اين ديگر وظيفه سازمان بهزيستی نيست. ببينيد قانون، اين وظيفه را به عهده چه کسی گذاشته است از همان جا پيگيری کنيد، قانون برنامه توسعه چهارم مسئول تدوين اين آييننامه را مشخص کرده است. از من نپرسيد. فارس: چرا آمار کامل آسيبهای اجتماعی و رشد آن اعلام نمیشود؟
فقيه: چون در مورد خيلی از آسيبها ما آمار نداريم که اعلام کنيم، ما فقط آمار موارد ثبت شده آسيبهای اجتماعی در سازمان بهزيستی را داريم که همه را اعلام میکنيم، آمار کودکان خيابانی، زنان و دختران آسيب ديده، دختران فراری، اختلال هويت جنسی، مراجعه کنندگان به خط اورژانس اجتماعی همه را داريم اما آمار وضعيت آسيبهای اجتماعی کشور و رشد آن را ما نداريم. فارس: خط قرمز اعلام آسيبهای اجتماعی کجاست؟
فقيه: آماری که ما داريم خط قرمز ندارد. من يک نکتهای را اصلاح کنم من در کنفرانس اسلام و آسيبهای اجتماعی نکتهای را گفتم که بد برداشت شد، من گفتم که در اسلام نجات يک انسان نجات همه است بنابراين در بحث آسيبهای اجتماعی نبايد منتظر آمارهای کلان بود، مسئولان نبايد بنشينند تا آمار يک آسيب اجتماعی بالا برود بعد به سراغ آن بروند، حتی اگر يک نفر هم دچار آسيب شد بايد مهم تلقی شود من نگفتم که آمار آسيبهای اجتماعی مهم نيست. اما در بحث آسيبها نبايد منتظر آمار باشيم که بالا برود مثلاً خودکشی افزايش ناگهانی داشته باشد تا دغدغه مسئولان شود. در بحث آسيبها يک نفر هم يک نفر است و گرنه آمار برای هر نوع برنامهريزی لازم است. اما در مسائل اجتماعی نبايد منتظر آمار بالا باشيم تا مسئولان وارد عمل شوند. فارس: خوب اين وظيفه سازمان بهزيستی هم هست که حساسيت مسئولان ساير حوزهها را در مورد مسائل و آسيبهای اجتماعی بالا ببرد. شما اين کار را کردهايد؟
فقيه: بله، اما حرف من اين است که نيابد منتظر وقوع حادثه باشيم بلکه بايد پيشگيری کنيم. فارس: نکته کليدی همين جاست، انتقادی که به بسياری از سازمانهای مرتبط با حوزه سلامت از جمله بهزيستی و وزارت بهداشت میشود اين است که همه درماننگر و پزشک محور هستند، منتظر میشوند تا فردی بيمار شود يا دچار نوعی آسيب شود تا بعد او را درمان کنند يا نجات دهند، اين رويکرد در سازمان بهزيستی هم هست.
فقيه: علت اين مسئله به 2 عامل بستگی دارد. اول اينکه بودجه کم است و امکانات محدود است، ما به قدری درگير آسيبها و درماندگان هستيم که اصلاً نمیرسيم به پيشگيری فکر کنيم، نکته دوم که کلیتر است اين است که ما مسئولان دوست داريم نتيجه کارهايمان را ببينيم، مثلاً اگر يک جايی را افتتاح کنيم که همه ببينند و خبرش هم منعکس شود بيشتر خوشحال میشويم تا کاری کنيم که نتيجه آن 10 سال ديگر معلوم می شود. اين فرهنگ ما شده است، دوره مديريتها هم کوتاه است، ضمن اينکه شما خبرنگاران هم وقتی از ما میپرسيد چه کار کرديد خيلی راحت است که پروژههای افتتاح شده را به شما نشان دهيم تا اينکه توضيح دهيم که اقدام پيشگيرانه انجام دادهايم که نمود عينی ندارد.
قبول دارم هنوز پيشگيری در سازمان بهزيستی جايگاه خود را پيدا نکرده است اما در رويکرد نه، سال 86 بودجه سازمان بهزيستی 12درصد رشد کرد اما بودجه پيشگيری 114درصد رشد پيدا کرد، به همين علت هم پارسال آمار خدمات پيشگيری خيلی تغيير کرد، مثلاً آمار آموزش مهارتهای زندگی در سال 85 حدود 228 هزار مورد بود اما سال 86 به يک ميليون و 100 هزار مورد رسيد، آموزش پيش از ازدواج 18 هزار مورد بوده که 160 هزار مورد شده يا غربالگری شنوايی سنجی 21 هزار مورد بوده که به 110 هزار مورد رسيده است. پيشگيری از معلوليتها و آسيبهای اجتماعی 262 هزار مورد بوده که به 601 هزار مورد رسيده است، رشد بعضی از اين آمارها جهشی بوده است. فارس: الزامات قانونی هم در اين حوزه ضعيفتر است.
فقيه: بله، ضمن اينکه آن موضوع فرهنگی که مديران میخواهند کارشان نمود عينیتری داشته باشد هم هست. فارس: پس ما به يک قانون برای پيشگيری از معلوليتها و آسيبهای اجتماعی هم نياز داريم؟
فقيه: بله، ما الان قانون جامع حمايت از معلولان را داريم اما قانون پيشگيری از معلوليتها را نداريم در مورد آسيبها هم همين طور، در مورد معلوليتها پيش نويش يک قانون را نوشتهايم، قانون خوبی است که بسياری از مسائل از جمله پيشگيری از معلوليتهای مادرزادی و مشاوره های ژنتيک و اجباری شدن آزمايشهای ژنتيک قبل از ازدواج را ما در اين پيشنويش پيشنهاد دادهايم يا حتی پيشگيری از تصادفات رانندگی همه را در بر میگيرد. اين پيش نويش هنوز در سازمان بهزيستی در حال تکميل است که فکر میکنم تا حداکثر يک ماه آينده تکميل شود.
|